Van Brexit naar Nexit?

Welke effecten heeft de Brexit op de Nexit?

Door: Felice Busropan

Op 1 januari 2021 was het dan eindelijk echt zover: de Brexit. Dit is een historisch moment in de Europese geschiedenis: nooit eerder stapte een lidstaat uit de Europese Unie (hierna: EU). De Brexit wordt daarom gezien als een belangrijk voorbeeld voor lidstaten waar ook geruchten zijn over een mogelijke exit. Nederland is daar een voorbeeld van. [1] Nadat het Verenigd Koninkrijk (hierna: VK) de Brexit had aangekondigd, ontstond er een angst dat er meer lidstaten uit zouden stappen . In deze bijdrage wordt besproken of de kans op de Nexit na de Brexit groter is geworden. 

Brexit

De interne markt is kenmerkend voor de EU. Hierin wordt het vrije verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal gewaarborgd.[2] Dit zorgt er onder andere voor dat er geen tarieven bij import en export worden geheven. Daarnaast is er geen oponthoud bij de grens van de verschillende lidstaten. Het VK is niet altijd een voorstander geweest van een lidmaatschap bij de EU. Echter, de Europese interne markt maakte een lidmaatschap erg aantrekkelijk. Daarom besloot het VK na een economische crisis om in 1973 alsnog lid te worden van de EU. Het lidmaatschap van het VK ging niet zonder slag of stoot. Het VK was erg gesteld op haar soevereiniteit en vond het daarom moeilijk om een deel van demacht af te staan aan Brussel. Daarnaast vond het VK dat door het vrije Europese personenverkeer te veel immigranten naar hun land kwamen en verder dat ze te veel betaalden voor het EU-lidmaatschap. Uiteindelijk besloot het VK in 2016 uit de EU te stappen. Door middel van een referendum stemde het VK met een kleine meerderheid van 52% voor om als staat uit de EU-gemeenschap te stappen. [3]

Tot 31 december 2020 gold een overgangsperiode, die was gereserveerd voor het maken van afspraken omtrent het vertrek en de voortzetting van de relatie tussen de EU en het VK.[4] Op 31 januari 2020 verliet het VK met een deal officieel de EU. Ondanks dat het VK met de Brexit uit de EU stapte, maakte het een belangrijke economische win bij het sluiten van de Brexitdeal. Het VK hoeft namelijk nog steeds geen tarieven en invoerquota te betalen voor de import en export van goederen.[5] Begin 2020 bleek dat de Brexit het VK ruim 130 miljard pond (150 miljard euro) had gekost. [6] Of het VK economisch vooruit gaat door de Brexit, kunnen we pas op zijn vroegst over tien jaar zien.[7] Daarnaast is geen sprake meer van  het vrije personenverkeer. Dit zou in beginsel voor een daling zorgen van de immigratie die het VK ook wilde.

Voorstander van Nexit

De Brexitdeal is voor de voorstanders van de Nexit erg belangrijk. De deal geeft een goed vooruitzicht van wat allemaal mogelijk is bij een exitdeal. Zo is het gelukt om tot een bepaalde mate binnen de interne markt van de EU te blijven. Daarnaast zal de impact van de Brexit op de economie van het VK ook nauw in de gaten worden gehouden.[8] Voor het eerst kunnen we zien hoeveel invloed de interne markt van de EU op de individuele economie van een lidstaat heeft. Als het VK na een aantal jaar beter zonder de EU af blijken te zijn, zullen zij een belangrijk voorbeeld vormen voor de voorstanders van de Nexit. [9]

De politieke partijen Partij voor de Vrijheid en Forum voor Democratie (hierna: PVV en FvD) zijn al jaren luid en duidelijk: de Nexit moet er komen. Begin 2020 gaf 33 procent van de Nederlanders aan uit de EU te willen stappen. Dit bleek uit een Opiniepanel van EenVandaag.[10] Het zijn dan vooral de FvD en PVV-kiezers die hier overtuigend ‘ja’ knikten.

Wat zijn precies de argumenten van voorstanders van de Nexit? Waarom willen zij zo graag uit de EU stappen? Het gaat bij voorstanders van de Nexit voornamelijk om dezelfde argumenten als van het VK. Zowel de PVV als de FvD geeft aan de soevereiniteit van Nederland terug te willen, zo laten de partijen weten op hun website.7 Daarnaast komen volgens hen te veel immigranten naar Nederland door het vrije personenverkeer. Ook vinden zij dat Nederland te veel betaalt voor haar lidmaatschap aan de EU. Nederland draagt al sinds de jaren negentig meer bij aan de EU dan zij ontvangen.[11] Het EU-lidmaatschap kost Nederland jaarlijks rond de 7 à 8 miljard euro. Dit is inclusief de 3,3 miljard euro die Nederland int voor handelstarieven van de EU. Deze handelstarieven worden grotendeels in de Rotterdamse haven geïnd over producten die voor het gehele EU-gebied kunnen zijn. Door onder andere deze tarieven lijkt Nederland hogere kosten voor het lidmaatschap te betalen. Van deze handelstarieven mag Nederland 20 procent zelf houden.[12]

Tegenstander van de Nexit

Er zijn uiteraard ook voordelen aan het EU-lidmaatschap. Het belangrijkste argument voor het EU-lidmaatschap is de interne markt en de voordelen die zij met zich mee brengt. Uit een onderzoek van het Centraal Planbureau is gebleken dat de interne markt een positieve invloed heeft op de Nederlandse economie.[13] Met name de handel van Nederland is door de interne markt toegenomen. Nederland heeft een grote afzetmarkt binnen het EU-gebied. Echter, door een Nexit zal de handel met andere EU lidstaten moeilijker worden. Hierdoor zal niet alleen de export, maar ook de werkgelegenheid afnemen.

Nexit vandaag de dag

Op dit moment lijkt een Nexit nog niet waarschijnlijk. De meerderheid van de Nederlandse bevolking is nog niet volledig overtuigd.[14] Echter, een Nexit kan in de toekomst altijd nog plaatsvinden. Daarom diende D66 in mei 2019 een wetsvoorstel in om bepalingen over het EU-lidmaatschap in de Grondwet op te nemen.[15] In deze bepalingen zou onder andere geregeld moeten worden hoe het lidmaatschap eventueel beëindigd moet worden. Dit maakt een Nexit uiteraard niet onmogelijk, maar volgens D66 wel moeilijker. Voor een grondwetswijziging is namelijk niet alleen een tweederdemeerderheid nodig, maar ook twee lezingen. D66 hoopt hierdoor een mogelijke Nexit doordachter te maken. Er wordt momenteel nog gedebatteerd over het wetsvoorstel.[16] In veel andere lidstaten is het EU-lidmaatschap inmiddels vastgelegd in de Grondwet.

Dus, Nexit?

Een Nexit is nu dus nog onwaarschijnlijk. Voorstanders van de Nexit zullen de komende jaren het VK goed in de gaten houden. Als het VK economisch vooruitgaat, zal dit een aanleiding kunnen vormen om uit de EU te stappen. De PVV en FvD zijn er in ieder geval over uit: Nexit moet gebeuren. Het lidmaatschap kost Nederland te veel geld. Daarnaast komen er ook te veel immigranten naar Nederland door het vrije personenverkeer. Daartegenover staan de tegenstanders van de Nexit. Zij vinden dat de interne markt van de EU veel voordelen met zich meebrengt. Uit deze interne markt stappen zal nadelig zijn voor de Nederlandse economie. Ondanks dat de Nexit nu nog onwaarschijnlijk lijkt, heeft D66 het zekere voor het onzekere genomen met het wetsvoorstel. Of de kans op een Nexit de komende jaren realistischer wordt, zullen we dus nog moeten afwachten. De Nexit-discussie eindigt in ieder geval niet bij de Brexit.


[1] M. Schiffers ‘EU na de brexit: moedig voorwaarts maar weer’ FD 1 januari 2021 www.fd.nl .

[2] ‘Nederland en de Europese interne markt’ Rijksoverheid www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/europese-unie/nederland-en-de-europese-interne-markt

[3] M. Schiffers ‘Waarom hebben de Britten voor brexit gekozen?’ NPO www.npokennis.nl .

[4] ‘Brexit stand van zaken’ Rijksoverheid www.rijksoverheid.nl/brexit/brexit-stand-van-zaken .

[5] C. Schmidt ‘Europa beleeft door de brexit een ingrijpende economische scheuring’ Parool 28 december 2020 parool.nl .

[6] L. Schallenberg en N. Bogosavac ‘Brexit komt er nu echt aan, economie voelt impact al langer’ NOS 29 januari 2020 nos.nl .

[7] M. Schiffers ‘EU na de brexit: moedig voorwaarts maar weer’ FD 1 januari 2021 www.fd.nl .

[8] M. Schiffers ‘EU na de brexit: moedig voorwaarts maar weer’ FD 1 januari 2021 www.fd.nl .

[10] P. Klapwijk ‘33 procent wil na de brexit ook een nexit’ EenVandaag 31 januari 2020 www.eenvandaag.avrotros.nl.

[11] ‘Wat draagt Nederland bij aan en wat ontvangt Nederland van de EU?’ Algemene Rekenkamer www.rekenkamer.nl/publicaties .

[12] ‘Wat kost de EU en wat levert het op?’ NOS 22 mei 2019 www.nos.nl .

[13] ‘De Interne Markt en de Nederlandse economie: implicaties voor handel en economische groei’ Centraal Planbureau 9 september 2008 www.cpb/publicatie .

[14] C. van Mersbergen ‘Europees onderzoek: Nederlander zit totaal niet te wachten op Nexit’ AD 25 april 2019 www.ad.nl

[15] T. Borst ‘21 lidstaten hebben EU-lidmaatschap in de grondwet staan’ NU 21 mei 2019 www.nu.nl .

[16] Wetsvoorstel van rijkswet van de leden Verhoeven en Jetten houdende verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot toevoeging van bepalingen inzake het lidmaatschap van de Europese Unie, Kamerstukken II 2019/20, 35202-(R2126)-5