Opgeslagen!
opgeslagen artikelen
0

De nieuwe sultan: Welke macht krijgt Erdogan met het referendum?

Samenleving

Bart Dunger - Het was de afgelopen weken niet te missen. De “Nederland/Turkije-rel”. Terwijl de Europese staatshoofden het hebben over deëscalatie klinkt er vanuit Ankara andere taal. “Als Europa zo doorgaat, kunnen Europeanen wereldwijd niet meer veilig over straat.” Hoewel het discutabel is of het hier om een echt dreigement gaat is het minder discutabel dat Erdogan naar alle verwachtingen het referendum met een “evet” gaat winnen.

Het gaat om een wijziging van de grondwet waar Erdogan flink wat extra macht naar zich toe zou kunnen trekken. Als het Turkse volk ‘ja’ stemt in het referendum voor het zogenoemde presidentiële stelsel, kan hij onder meer tot 2029 blijven zitten, kan hij per decreet regeren en wordt de functie van premier afgeschaft. Maar wat houdt dit in voor de wetgevende bevoegdheid van zijn functie?


Per Decreet regeren in verband met de trias politica:

In Turkije wordt nu nog de wetgevende macht gevormd door het parlement. In dit parlement zitten verschillende politieke partijen die samen zorgen voor een totaal van 550 parlementsleden. Voor die partijen vinden verkiezingen plaats. Om een wetsvoorstel erdoor te krijgen, is de meerderheid vereist. Als het gaat om een wijziging van de grondwet, moet 2/3e voor het voorstel zijn. De president van Turkije maakt deel uit van de uitvoerende macht en wordt gekozen voor een periode van 7 jaar.
De president van Turkije is volgens artikel 101 van de Turkse grondwet onpartijdig. Naast de president bestaat de uitvoerende macht ook uit de ministerraad, het kabinet en het lokale bestuur in de verschillende provincies.

Wanneer de Turkse bevolking instemt met het wetsvoorstel, kan Erdogan ‘per decreet’ gaan regeren. Dit betekent dat hij decreten kan gaan uitvaardigen, die de status van een wet met zich meedragen. Hij kan dan eigenhandig zijn ministers aanstellen en wetten aanpassen. Daarnaast worden militaire rechtbanken geschrapt. Volgens de nieuwe grondwet kan hij ook de banden met zijn partij behouden en dus gewoon de leider van de AK-partij blijven. Verder vervalt ook de functie van premier.

Een wijziging van Artikel 1 van de Turkse Grondwet zou de status van de rechterlijke macht niet onafhankelijk geacht, maar tevens onpartijdig maken. Iets wat niet direct invloed heeft op de positie van de president. Daarnaast worden de bevoegdheden van het parlement ingeperkt. Nu kan het parlement nog controle uitoefenen op het kabinet via artikel 5, onder andere door middel van een motie van wantrouwen (artikel 6). Dit zal met de nieuwe grondwet verdwijnen. Vooral de wijziging van artikel 8 is van belang. In dit artikel is nu geregeld dat ‘premier’ het hoofd is van de uitvoerende macht, de ministers kiest en daarover de president laat goedkeuren. Met het nieuwe voorstel zou dit veranderen, omdat de president de vicepresident en de ministers zal benoemen. De ministerraad vervalt helemaal, waardoor de president het hoofd wordt van de uitvoerende macht. Waar artikel 9 voorheen de president grotendeels onschendbaar verklaarde, wordt bij het voorstel dit geschrapt. De president kan dus vervolgd worden voor misdaden.

Wat voor dit geheel aan wijzigingen interresant is, is dat de Authoriteit waarmee erdogan nu regeert alleen gelegitimeerd wordt. In feite veranderdt er weinig in Turkije. Toen Erdogan in 2014 president had hij maling aan de in de grondwet omschreven rol van president. Erdogan zei twee jaar geleden zelf dat het presidentieel systeem een feit was in Turkije en dat die situatie niet meer teruggedraaid kon worden. De situatie verbeterd nog verslechterd dus.

Terug naar boven