In een notendop: Nicolás Maduro’s onwillige vakantie naar de Verenigde Staten
Enkele weken geleden kwam schokkend nieuws naar buiten, de Verenigde Staten was Venezuela binnengevallen en hadden kort daarna president Nicolás Maduro gearresteerd en overgebracht naar de VS. De gebeurtenissen volgden elkaar zo snel op dat het aanvankelijk op fake nieuws leek.
De gebeurtenissen
Venezuela, en in het bijzonder president Maduro, en de Verenigde Staten hebben al geruime tijd geen amicale relatie. Deze gespannen verhouding kreeg echter een fysiek karakter toen de Verenigde Staten vorig jaar meerdere kleine boten aanvielen die, naar verluidt, drugs vervoerden. Hierbij vielen vele doden. Op 3 januari 2026 lanceerde de Verenigde Staten een aanval op Caracas, de hoofdstad van Venezuela. Tijdens deze aanval werden Maduro en zijn echtgenote, Cilia Flores, gevangengenomen en uit het land gevlogen. Kort daarna, op 5 januari, verschenen Maduro en Flores voor de rechter in New York. Beide pleitten onschuld. Hun advocaten gaven aan dat hun cliënten medische zorg nodig hadden. De volgende zittingen werden uitgesteld en gepland voor 17 maart.(1) In de tussentijd is Delcy Rodríguez aangesteld als interim-president en heeft zij de regeringsverantwoordelijkheden op zich genomen en is gelijk aan de slag gegaan.(2)
Waarom is Maduro gekidnapped
De moeizame relatie tussen de Verenigde Staten en Venezuela vindt haar oorsprong onder meer in de nationalisering van de olie-industrie in 1976. Onder oud-president Hugo Chavez werden Amerikaanse bedrijven zwaar getroffen toen hun activiteiten in Venezuela zonder compensatie werden onteigend. Wegens wanbeleid en andere factoren daalde de olie-export aanzienlijk, ondanks het feit dat Venezuela over grootste hoeveelheid oliereserves ter wereld beschikt. De verdere escalatie van dit conflict, en de reden waarom de Verenigde Staten Maduro heeft gevangengenomen, ligt in de wens om hem terecht te stellen voor diverse aanklachten die tegen hem lopen in de Verenigde Staten. Het gaat daarbij onder meer om besculdigingen van criminele samenzwering, narco-terrorisme en drugshandel.
Kritiek
Het komt zelden voor dat zittende staatshoofden in een ander land worden gearresteerd en vervolgd. In beginsel erkennen veel landen een vorm van functionele of parlementaire onschendbaarheid. Dit houdt in dat een zittende president of minister niet strafrechtelijk vervolgd kan worden voor uitspraken of handelingen die zijn verricht in de uitoefening van het ambt. Na afloop hun termijn is vervolging wel mogelijk, zoals ook gebeurde bij de Franse oud-president Nicolas Sarkozy die pas na zijn termijn strafrechtelijk veroordeeld is voor criminele samenzwering.(3) Daarnaast is het gebruik van geweld een belangrijk juridisch aandachtspunt. Op grond van artikel 2(4) van het Handvest van de Verenigde Naties is het gebruik van geweld verboden. Alleen in gevallen van zelfverdediging of wanneer de Verenigde Naties het gezamenlijk goedkeuren om de veiligheid en vrede te herstellen is het toegestaan. Geen van deze uitzonderingen lijkt hier aanwezig, wat betekent dat sprake is van een ongeoorloofd gebruik van geweld.
Slot
De huidige situatie kent een complexe historische en politieke achtergrond. De wijze waarop deze arrestatie heeft plaatsgevonden, lijkt in strijd met geldende regels van het internationaal recht. Tegelijkertijd wordt hiermee een fundamenteel probleem zichtbaar, het ontbreken van effectieve internationale handhaving. Wanneer juist de machtige staten de regels overtreden, blijkt het lastig hen daarvoor ter verantwoording te roepen.
Literatuurlijst
(1) A timeline of U.S. military escalation against Venezuela leading to Maduro’s capture. (2026, 3 januari). PBS News. https://www.pbs.org/newshour/world/a-timeline-of-u-s-military-escalation-against-venezuela-leading-to-maduros-capture
(2) https://www.nrc.nl/nieuws/2026/01/31/venezolaanse-interim-president-delcy-rodriguez-kondigt-amnestie-aan-voor-politieke-gevangenen-a4919184