Wat doen we nou tegen femicide?
Inleiding
Femicide: het opzettelijk doden van vrouwen, vaak vanwege het feit dat zij vrouw zijn. Het is een begrip dat pas aan het eind van de 20e eeuw bredere bekendheid kreeg. Recent heeft het in Nederland opnieuw aandacht gekregen door de gruwelijke moord van Lisa. Deze zaak kreeg veel media-aandacht en leidde tot oproepen aan gemeenten om dit soort situaties te voorkomen.
Nu zijn we enkele maanden verder en rijst de vraag: hoe staat het ervoor? Zijn er daadwerkelijk effectieve veranderingen doorgevoerd, of was de aandacht slechts tijdelijk en verdrongen door een volgend maatschappelijk onderwerp?
Geschiedenis
De term femicide werd in 1976 geïntroduceerd door dr. Diana E.H. Russell. Oorspronkelijk werd het gedefinieerd als het doden van vrouwen door mannen, enkel om de reden dat zij vrouwen zijn. Later is deze definitie verbreed door de focus op ‘mannen’ los te laten, aangezien het niet alleen mannen zijn die wegens vrouwenhaat een vrouw doden. (1)
Op het internationale toneel zijn er verschillende instanties opgericht die zich bezighouden met gendergerelateerd geweld, zoals European Institute for Gender Equality (2) en UN Women (3). In Nederland speelt Atria een belangrijke rol in onderzoek en kennisontwikkeling. (4)
In de jaren ‘80 nam de Nederlandse regering de eerste maatregelen tegen geweld tegen vrouwen. Hier werd belicht dat de ongelijke machtsverhouding binnen de privésfeer een belangrijke rol speelt bij huiselijk geweld. In ‘84 werd vrouwenmishandeling voor het eerst omschreven als fysiek en seksueel geweld tegen vrouwen door hun (ex-)partners, waarmee de overheid de ongelijke positie tussen mannen en vrouwen erkende. (5)
In ‘91 werd verkrachting binnen het huwelijk strafbaar gesteld, een belangrijke stap vooruit. De effectiviteit hiervan bleef echter beperkt door het destijds relatief passieve overheidsbeleid. Tot op heden wordt de term femicide niet explicieet in wetgeving gebruikt, dergelijke misdrijven vallen onder algemene strafrechtelijke categorieën zoals moord en doodslag. (6)
Veranderingen
De moord op Lisa vond plaats in augustus 2025. In de daaropvolgende weken volgende talrijke beloftes en voorstellen om dit probleem aan te pakken. Zo kondigde de gemeente Amsterdam maatregelen aan zoals betere verlichting. In de praktijk blijkt het echter lastig om deze verbetering snel door te voeren, gebrekkige verlichting en onveilige situaties komen nog steeds voor. (7) Wel zijn er op landelijk niveau initiatieven (8) genomen door verschillende gemeenten om de openbare ruimtes veiliger te maken, bijvoorbeeld door extra verlichting te plaatsen en begroeiing te snoeien. (9)
Daarnaast zijn er inhoudelijke ontwikkelingen, zoals de femicide monitor, die data verzamelt om tot een gerichtere aanpak te komen. (10) De overheid heeft het actieplan tegen geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld verder uitgewerkt en wil onder andere kijken om een nationaal nummer (116) op termijn invoeren als onafhankelijk doorverwijzingspunt. (11) Ook wordt op korte termijn een nationaal coördinator aangesteld om meer overzicht te creëren.
Op dit moment is het nummer niet actief en is onbekend wie de coördinator zal zijn of en welke concrete stappen al zijn gezet. Het Openbaar Ministerie (OM) zet daarentegen wel concrete stappen door een nieuw onderzoeksmethode toe te passen bij huiselijk geweld, die inmiddels toonbare resultaten levert. (12)
Evaluatie
Ondanks de toegenomen aandacht voor femicide blijkt dat de daadwerkelijke uitvoering van maatregelen achterblijft. Veel initiatieven zijn nog beperkt zichtbaar of missen concrete doorwerking in de praktijk. Zo is het opvallend dat de plek waar Lisa werd gevonden nog steeds onvoldoende belicht is.
Op beleidsniveau worden op fronten stappen gezet, maar deze variëren in effectiviteit. Onderdelen van het actieplan tegen geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld bijven vaag of zijn nog niet geconcretiseerd. Op de lange termijn lijkt een jaar weinig, maar wanneer jaarlijks ongeveer veertig vrouwen slachtoffer worden van femicide, stapelen de gevolgen zich snel op, zeker in een land dat zichzelf als eerste wereldland beschouwt. (13)
Ook het voorgesteld nationale hulpnummer, 116, roept vragen op. Het is bedoeld voor niet-acute situaties en biedt vooral een luisterend oor, advies en doorverwijzing naar andere hulpmiddelen waar nodig. Tegelijkertijd bestaat er overlap met bestaande instanties zoals Veilig Thuis en het noodnummer 112. (14) Hoewel 116 een duidelijk aanvullende functie kan hebben, bestaat het risico dat mensen te lang wachten met het inschakelen van hulp, waardoor directe interventie noodzakelijk is. (15)
Positief is dat gemeentelijke initiatieven niet alleen de fysieke veiligheid proberen te verbeteren, maar ook bijdragen aan het vertrouwen van bewoners. Door hen actief te betrekken, ontstaat het gevoel dat er daadwerkelijk naar hen wordt geluisterd en er dus echt verandering in zal kunnen komen.
Daarnaast vormt de nieuwe onderzoeksmethode van het OM een belangrijke stap vooruit in het opsporen en aanpakken van huiselijk geweld, met voordelen voor vrouwen, maar ook voor mannen en kinderen in diezelfde situatie.
Conclusie
Al met al is het goed dat er toegenomen aandacht is voor femicide in Nederland. Initiatieven komen langzamerhand op gang en verdienen erkenning. Tegelijkertijd blijft een duidelijke, specifiek op femicide gerichte aanpak grotendeels ontbreken.
Het is veelzeggend dat de landelijke aandacht pas echt op gang kwam na een schokkende zaak, terwijl in andere landen al langer structureel beleid wordt gevoerd. (16)
Literatuurlijst
1) Visser, B. (1970, January 21). Wat is femicide? Atria. https://atria.nl/nl/kennis/artikelen/wat-is-femicide. Femadmin. (2023, December 5). History of the term femicide - femicide in Canada. Femicide in Canada. https://femicideincanada.ca/what-is-femicide/history/.
2) Femicide. (n.d.). European Institute for Gender Equality. https://eige.europa.eu/gender-based-violence/femicide.
3) UN Women. (z.d.). Ending violence against women. Geraadpleegd op 21 maart 2026, van https://www.unwomen.org/en/what-we-do/ending-violence-against-women.
4) Atria | kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis. (2026, March 17). Atria. https://atria.nl/nl.
5) De geschiedenis van femicide. (2025, November 17). IsGeschiedenis. https://isgeschiedenis.nl/nieuws/de-geschiedenis-van-femicide.
6) De geschiedenis van femicide. (2025, November 17). IsGeschiedenis. https://isgeschiedenis.nl/nieuws/de-geschiedenis-van-femicide.
7) Gemeente 020 belooft van alles na moord op Lisa, maar faalt: “Vrouwen bedreigd, kapotte lantaarnpalen.” (2026, February 12). PowNed. https://www.powned.tv/article/gemeente-020-faalt-met-beloftes-na-moord-lisa-vrouwen-bedreigd-kapotte-lantaarnpalen~5500/.
8) Gemeente Den Haag. (2025, November 26). Onveilige plek melden - Den Haag. Den Haag. https://www.denhaag.nl/nl/veiligheid/onveilige-plek-melden/.
9) NOS Nieuws & NOS Nieuws. (2025, November 24). Bosjes weg, meer lantaarnpalen: grote gemeenten grijpen in na moord op Lisa. NOS. https://nos.nl/artikel/2591784-bosjes-weg-meer-lantaarnpalen-grote-gemeenten-grijpen-in-na-moord-op-lisa.
10) De Nederlandse Femicide Monitor. (n.d.). Universiteit Leiden. https://www.universiteitleiden.nl/onderzoek/onderzoeksprojecten/governance-and-global-affairs/de-nederlandse-femicide-monitor.
11) Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. (2025, December 18). Kabinet neemt stevige maatregelen op aanpak van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld met aanstellen van Nationaal Coördinator. Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nl. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2025/12/18/kabinet-neemt-stevige-maatregelen-op-aanpak-van-geweld-tegen-vrouwen. Belangrijke mijlpaal aanpak geweld tegen vrouwen. (n.d.). FNV. https://www.fnv.nl/nieuwsbericht/algemeen-nieuws/2025/09/vrouwenrechtenorganisaties-en-fnv-belangrijke-mijl?.
12) Ministerie van Justitie en Veiligheid. (2026, January 27). Nieuwe onderzoeksmethode bij rode vlag femicide al 78 keer ingezet. Ministerie Van Justitie En Veiligheid. https://www.om.nl/actueel/nieuws/2026/01/28/nieuwe-onderzoeksmethode-bij-rode-vlag-femicide-al-78-keer-ingezet.
13) Femicide: Geweld tegen vrouwen. (2025, July 21). Slachtofferwijzer. https://slachtofferwijzer.nl/artikelen/femicide-geweld-tegen-vrouwen.
14) Veilig thuis. (n.d.). https://www.veiligthuis.nl/nl.
15) Hoe vaak komt huiselijk geweld voor? (n.d.). politie.nl. https://www.politie.nl/informatie/hoe-vaak-komt-huiselijk-geweld-voor.html#:~:text=De%20politie%20registreert%20jaarlijks%20ongeveer%2084.000%20incidenten,aantal%20gevallen%20van%20huiselijk%20geweld%20veel%20hoger.
16) Kabinet zet stappen tegen geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld - Aanpak Huiselijk geweld en kindermishandeling. (2026, January 27). Aanpak Huiselijk Geweld En Kindermishandeling. https://www.nouishetgenoeg.nl/nieuws/kabinet-zet-stappen-tegen-geweld-tegen-vrouwen-en-huiselijk-geweld/.